CHIRSTMAS KHEMNA By Mangpi Miami

                                         CHIRSTMAS KHEMNA

Tu hun sung teng leitungbup in Christmas pawi bawl ding in ki sa henhan keei uh hi. Pawlpi kim ciat ah pawi bawl na ding kiging in buaiciat uh hi. Christian lo te naleng  in zong Christmas hun pen kum khat sung ah anuam pen hun ci in la bang phuak liang uh hi. Ko omna Florida, USA ah kawlgam mi zaw diak te ading  in kum khat sungbup ah sai kikhak ni 3/1 ahihman in nasep na pan tawlnga thei ding cin ki lawp phadiak se lai hi.

Ni dang kibang nawnlo in Christian sung ah Dec 25 ni pen Topa zeisu suahni hi lo hi cih mitampi in ki thei ta , ki sang thei ta hi. Tua ahih leh Topa Zeisu suahni lopi bang ci bang in Christian te pawipi in nei aa Zeisu suah lungdam na pawi nasiatak bawl mawk  uh hiam?

Tom dawn mahmah leng hong khem ten hong khemzo mahmah hi cin ka dawn nuam hi. Adan pen hi bang hi.

Christmas kibawl ma Roman te hun sung in ( 4thB.C)  hih pawihun pen Ni pasian, Mithras ( honor sun god of Mitrhras) pahtawi na pawipi ahihi. Tua ban ah Roman te in Roman galkap te honkhia pa ki ci Saturn pasian (savior of Roman soldiers) khat nei uh hi. Azi pen Ops hi aa khaila sak nusian ( goddess of harvest) leh atanu  Ceres ( greek ten Demeter ci) lokhuah na tawh kisai nusian ( goddess of agriculture) cih te zong nei lai uh hi.

Hih bang pawi abawl uh ciang in hih NUSIAN te pahtawi na in singkung hing dikdek singhiang hing dikdek te inn sung ah suan uh hi. A nusian te un kumtawntung thupha pia ding aa an hau ding cihna hi. Tu lai taka a ih inn sung aa ih muh Christmas tree te hongpiankhiat zia pen hih pan ki pan hi.

Roman te te Saturn pasian a ding pawi akham uh ciang Dec 17th nipan a suah ni Dec 25 ni dong pawi kham uh hi. Tua bang pawi sung in lungnop theihna ding van ( letsong) ki pia uhhi. AD 336 kum ciang in Constantine kumpi pa in hih pawipi pen Christian te honpa suahni pawi ci in dawibia te pawipan in Christian te pawipi ah hong khek hi. AD.349 tak ciang in Pope Julius in Dec 25 ni pen Topa Zeisu suah ni hi ci in hong kipsak to leuleu hi. Tua zawh sawt lo in  mipi nunzia kikhel sung ah (phase of Cilvilization) hih pawipen Topa Zeisu suah pawi ci in ki ciamteh in pawiki bawl hi. Tua hi aa  AD. 440 ciang in Saturnalia, Saturn pasian zi mun ah Siangtho nungak Mery in mun hong ngah to ta hi.

(Dawi mangpa hongkhem dan siam taktak mah na sa hia?    
                                       
Christmas hong tun ma christmas a ding ki ginkholna ding aa antang thunget hun or zumkhak nite pen   Tours khua mi Bishop Perpetuus in Ad 490 ciang in hong puankhia leuleu hi. Tua hun lai in Nov 11 a kipan Monday, Wednesday leh Friday ni sim Dec 24 zan dong antang thugnet na nei toto uh hi. Kumzabi 15th hun lailam leh siamna tuamtuam hongkhan to hun ( renaissance) ciang in Christmas pawipi pen leitung bup ah mun hongla in Christmas tawh kisai van lei van zuak nate hong khang mahmah ta hi.Kumkhat sung aa sumlut zah lak ah ¾ ciang bang hong khangto ta hi ki ci hi. 2006 kum in America gamsung aa Christmas hun sung sum kizang khempeuh pen leitugn gamneu khat ii kumkhat budget sang tam zaw ki ci hi.

20thC tak ciang in news sung leh tangko na ( advertisement) te ah hong minthang mahmah ta hi. tua hun lai pawi in Pop music hong khang lai hi aa Christmas late ( Carlos) te zong Pop music tawh ki sata hi . tua te lak ah “ Jingle Bell” cih te pawl. TV sung ah drama in hong lut thei ta hi.21th C ciang in bel pilna khantoh na tawh ki zui in online te ah mi khat leh khat Christmas thupha ki pia ziahziah  ta hi.

Laisiangtho sung ah “ Babylon in ama lenggah zu mi khempeuh tung ah pia in khamsak aa gimna thuaksak hi “ Rev 14:8.

 Nang ee tua lakah na kihel kha hia?
Mangpi
Miami

AW...LUNGDAMBAWL

AW...LUNGDAMBAWL..( Ka tuahkhak thu).

A lungdamhuai mah mah LUNGDAMBAWL hong tun sim in, ka hih theih zah in ka inn sung , innpua leh Christmas singkung te zem in Lungdambawl phawkden na in puansilh nikten hoih te lei in ka sum tampi pi ka zangh hi.

A hih hangin 2007 kum a ka tuahkhak thu in hih banga ka Lungdambawl hun a ka hih theih zah a ka panlak nate leh ka sum beina khem peuh MAIZUMNA hong suah mawk uh hi. Ka lungsim leh ka ngaihsutna khempeuh kikhel in lungsim thak leh ngaihsutna thak, ngeina thak khat zat ka kipan ta hi. Ka tuah khak thu hong hawmsawn leng:

December 20, 2007 nitak nai 5.00 ciangin Lungdambawl phawk den na ding a ka puan khui sak ka Suit ( Coat&pant) ka lak khit ciangin ka Suit thak silh in kizem in lungkim tak in Biakinn lam Christmas lasak na lam zuan in ka mawtaw tawh ka pai hi. Ka suit thak tawh pulpit tung ah Pasian thu tangko ding cih ngaihsun kawm in ka lawp mah mah hi.Tua bangin lampi ah mawtaw dam hawl kawm in ka pai lai tak in , lam gei ah numei naupang no khat a kap kawm a khitui a nul leh a nu ding a kilawm nupi kum 60 pawl khat in a kap lo ding a khem khem lai ma mu hi. Ka muh tung in hih nupi in a tanu khua sung milak ah a vua sa ka hih man in ka mawtaw ding sak in tua nuta te kiang zuan in ka pai hi.
A maute kiang ka tun ciangin ka upmawh banglo in, tua numei no thugen leh a nu in a tanu a a hehnepna aw ka zak ciangin , khawl in ka mitpan in khitui hong luang ngelhngelh mawk hi.Numei naupang no in, ki diik kawm in " Nu aw, ka pa in hong nusiat khit a kipan , puan thak khat beek zong ka nei zo kei a, tun kum 6 bang cingta, nang lah ' Nikum ciang hong lei sak ning' hong ci tukum zong nong kamciam pel in, hong lei sak zolo..ka lawmte in puan thak tawh kikhawm ding uh a, kei ka hih leh lungsim na leh kap kawm in, innsung ah Lungdambawl zang kik ding hi tangh. Nu aw, kei a dingin leitung ah ka nuntak man bangmah om lo hi, si nuam lua ingh" na ci hi.

A nu in, " Bawi aw, na thugen teng maan mah hi. Lungdambawl sim in puan thak lei ding in hong kamciam mah ingh. A hih hang maw bawi, i nei tawm ding leh zatui man ding in sum i neihsun i zat kul mawk hi. Kei, na nu piteek pen kua mah in kitha lawh ding in hong la nuam lo uh a maw bawi.. A hih hang bawi aw.. sih ding thu gen nawn peuh mah ken aw..Na pa zong ih zawn luat man in a nuntakna honkhia zo lo hi hang a, lungsim na mah mah kawm in mual hong liamsan hi. Bawi aw, nang beek in sih ding thu ong gen nawn ken aw" ci in lungsim na kawmsa in a tanu na hehnep na kammal ka za ban hi.
Hih ka thuzak in ka lungsim hong sukha lua hi. Tua hun tomno sung in kek hong den bang in, ka nu leh ka pa te leh ka pianthak ni leh tua nutate kihona ka zak hun dong in ka lungsim ah hong dawk dat dat a, ka lungsim, ka pum leh ka kha hong zen mang in ka ki thei hi. Nu leh pate te hong deihsakna tawh Lungdambawl puan thak kum sim in ka neih lai tak in, hih numei no nu in kum 6 sung sinsen puanthak zong nei zo lo, damlo in zatui ka kisap lai a ka kisap bang bang ka hih theih lai in, hih nuta te in a hih leh a neihsun sum leh pai teng zatui man leh kibawl na ding in na zang mawk uh..A MAUTE IN NEK DING LEH PUANSILH NIKTEN DING NANGAWN A NEIH LOH LAI IN , KEI KA HIH LEH LUNGDAMBAWL PUAN SUIT THAK SIT SET LEH CHRISTMAS TREE SUM TAMPI TAWH ZEM ZIHZIAH LAI.. ci in ka kiphawk thak hi,, ka lungsim sung ah maizum na tawh kidim hi.
Tua bang in ka ki phawk kik khit cingin, Lungdambawl sung a nuam tak a ka zat ding ka sum khol RS. 5000 ka tuam koih vilvel pen lakhia in, tua nutate pau lo phun lo in ( ka lungsim hong sukha lua a hih man in pau theilo) ka pia hi.

Tua mun pan in ciah kik ving veng in, inn ka tun ciang in Christmas tree leh ka innsung ka zemna khempeuh ka phel mang hi. Ka nu leh pate in, " Bang ci na hia kata?" ci in hong dong uh a, den ciang innkuan kikhop ciang in a thu kicing hong hilh ning ci in ka lupna ah ka pai san hi. Tua zan a kipan in, Lungdambawl hong tun sim in ka inn a ka kep den Christmas tree zong pai khia in ka zem nawn kei hi. Nik leh puan thak zong lei ngei nawn lo in, ka sum mawkbei na khempeuh ka tawpsan ta hi.

Aw,,, Vantung Kumpipa tapa hong ki piak khiatna phawk dne in Lungdambawl hun pen eite mimal hamphatna leh nopsakna bek ngaihsun loin, mizawng cimawhte piakkhiat na hun...midangte lungdamna leh midangte ading a THUPHA ka hih theih na ding in ..LUNGDAMBAWL PAN.. Pasian deihdan in ka zangh ta hi..
A sim mimal kim Topa'n kiphawk thakna leh kilam thakna hong pia ta hen..
"Lungdambawl in thupha sanna hilo in, thupha piakkhiatna hizaw hi"
Dr John Hlychho